zaterdag 14/12/2019

Top Header

Talen

De “zaak Pia”: altruïsme en efficiëntie hand in hand

Head of Philanthropy

Tijdens de maand september deelden Belgen massaal het verhaal van de negen maanden oude Pia die aan spinale spieratrofie lijdt. Om het kind het nodige medicijn te kunnen geven, moesten de ouders 1,9 miljoen euro vinden. Een haast onmogelijke opdracht. Met een campagne hoopten ze om het vereiste bedrag in te zamelen. Dat lukte wonderwel. In minder dan een week tijd doneerden Belgen het bedrag. En Pia kreeg haar levensreddende prik.

Heel ontroerend en een mooi voorbeeld van "fund raising". Het gaat om altruïsme in zijn puurste vorm die wordt getriggerd door een emotionele impuls. Want wat Pia en haar ouders meemaken, dat kan ons ook overkomen. En dus komen we gemakkelijk met centen over de brug. Op die manier doneren kan eenvoudig, snel en goedkoop en redt bovendien levens. Dat trekt ons nog sneller over de streep. Gaat er vooraf een emotionele oproep van de ouders, dan grijpen we vrijwel meteen naar de geldbeugel.
Maar na de donatie duikt snel de gewetensvraag op: "En wat met alle andere Pia’s?".

Een vraag die ons bleef achtervolgen. Vandaar dat we deze zaak zijn gaan analyseren vanuit een meer filosofische invalshoek. Die van de filosoof Peter Singer, enkele moralisten en filantropen: " Effectief Altruisme ".

Emotionele band

Toen Peter Singer bij zijn studenten peilde naar hun mening over altruïsme, legde hij hen volgend probleem voor: een kind verdrinkt en het is veilig om in het water te springen. Wat doe je? “Meteen het water induiken en proberen het kind te redden”, luidde het antwoord unaniem. Singer stelde dezelfde vraag een tweede keer. Ditmaal voegde hij eraan toe dat het kind zich aan de andere kant van de wereld bevindt. De studenten opperden dat afstand of nationaliteit geen afbreuk doen aan de motivatie om het kind te redden. Toch riep die situatie vragen op. Moreel gezien zijn we bereid om een kind te helpen dat we niet zien. Maar omdat we er geen gezicht op kunnen plakken, is onze reactie veel minder spontaan. Dat bevestigt de eerste hypothese: de gift vloeit voort uit onze empathie voor wie lijdt en onze emotionele verbondenheid. In Pia's geval is die empathie zeer nadrukkelijk aanwezig: we weten wie ze is, waar ze woont en wie haar familie is. En ze zou gewoon bij ons om de hoek kunnen wonen.

 

Donaties worden altijd ingegeven
door emotionele drijfveren.

 

Welk effect?

"Effectief altruïsme" (EA) veroordeelt dergelijke spontane donaties niet. Ze vloeien immers voort uit onze overtuiging dat "elk leven het redden waard is". En op zich is dat een goede zaak. Maar door te ijveren voor “utilitarisme”, focust EA veel meer op de resultaten en de impact van een donatie dan op de motieven ervan. Volgens die opvatting moeten donaties worden benaderd zoals een investeerder dat zou doen: veel beredeneerder en minder gevoelsmatig. Op die manier kan de impact van een donatie worden gemaximaliseerd. Vanuit dat perspectief is doneren ongetwijfeld veel moeilijker dan investeren, omdat het impliceert dat keuzes worden gemaakt zonder rekening te houden met emoties.
 

Om de relevantie en de doeltreffendheid van een donatie te beoordelen, reikt EA drie criteria aan. Met de “zaak Pia” in het achterhoofd laten we die even de revue passeren.

  • Schaal: hoeveel levens kan ik redden met elke euro die ik ter beschikking heb?

Om het leven van Pia te redden, is een bedrag van 1,9 miljoen euro nodig.
EA-theoretici zullen zich afvragen hoeveel kinderen met zekerheid kunnen worden gered met dat bedrag.

  • Solvabiliteit: kan het probleem worden opgelost? Is het realistisch om daarin te investeren? Ligt de oplossing binnen handbereik? Kunnen de hindernissen worden overwonnen? Is dit het juiste strijdpunt?

Als we de “zaak Pia” analyseren, dan stellen er zich twee problemen. Allereerst de ziekte, spinale spieratrofie, en daarnaast de kosten van de behandeling die eruit voortvloeien. De vraag is dan: kan mijn schenking ertoe bijdragen dat de ziekte wordt voorkomen? In het geval van Pia was er grote verontwaardiging over de houding van het Amerikaanse laboratorium dat over een behandeling beschikte en zelf "verantwoordelijk" was voor de hoge kosten. Ook de rol van de staat en het onvermogen van de overheid om het medicijn aan te kopen, werd gehekeld. Maar is het nuttig om druk uit te oefenen om de prijs te laten zakken of om het medicijn aan te kopen? Kan het probleem daarmee worden opgelost?

  • Verzuim: wordt het probleem wel aangepakt? Speelt filantropie een prominente of een marginale rol ten opzichte van andere spelers (overheden, academici, particuliere bedrijven)?

Spinale spieratrofie is een ziekte waarnaar zowel in de publieke als in de private sfeer momenteel veel onderzoek wordt verricht. De behandeling ervan zit echter nog in de testfase. De geïnvesteerde bedragen reiken verder dan filantropie.

Deze analyse krijgt kritiek omdat ze afstandelijk en wetenschappelijk is. Maar het is die pragmatische, resultaatgerichte invalshoek die steeds meer filantropen aantrekt.

Onweerstaanbare drang

Hadden we de “zaak Pia” aan de hand van die criteria beoordeeld, dan hadden we waarschijnlijk niet gedoneerd. Toch bleek het onmogelijk om aan de schenkingsdrang te weerstaan. Daar is op zich niets mis mee, want donaties worden altijd ingegeven door emotionele drijfveren. De stroming Effectief Altruïsme erkent dat volledig en moedigt ons aan om 10% van ons filantropische budget te wijden aan "onweerstaanbare" doelen, ook al zijn die veel minder efficiënt. Waarom? Omdat ze de drijvende kracht achter filantropie vormen. Op die manier knaagt ons geweten niet langer: we geven 2 euro om één kind te redden en de overige 18 euro besteden we aan een doel dat zoveel mogelijk kinderen zal redden, ongeacht wie ze zijn en waar ze zich bevinden.

GiveWell is een voorbeeld van een organisatie die filantropische programma's analyseert en die de criteria schaal, solvabiliteit en verzuim combineert om te garanderen dat donaties voor een zo groot mogelijke impact zorgen. 

Bij Degroof Petercam kunt u terecht bij onze afdeling Filantropie voor strategische hulp en ondersteuning voor uw filantropische project.

Mail