dinsdag 17/07/2018

Top Header

Talen

Aandeelhoudersstichting: tussen kapitalisme en filantropie

Estate Planning Luxembourg

In Denemarken bijvoorbeeld is 54% van de bedrijven die genoteerd zijn op de beurs van Kopenhagen, voor het grootste deel in handen van stichtingen. In Zweden wordt alleen al een derde van de OMX Stockholm 30-index gecontroleerd door de stichtingen van de familie Wallenberg. In dit nieuwe bestuursmodel staat de stichting niet langer in de schaduw van de onderneming, maar is de onderneming zelf in handen van de stichting. De stichting bepaalt direct of indirect de strategie van de onderneming, en met de dividenden die ze ontvangt als aandeelhouder, financiert ze doelen van algemeen belang.

In de Scandinavische landen heeft de aandeelhoudersstichting enorm veel succes, omdat die bestuursvorm de mogelijkheid biedt om in de eerste plaats het familiebedrijf te beschermen, en daarnaast ook een missie van algemeen belang na te streven, hoewel dat niet verplicht is.

In het algemeen beschikken bedrijven met dit bestuursmodel over de volgende kenmerken:

  • Stabiel aandeelhouderschap: de stichting, die haar aandelen in de onderneming niet kan verkopen, speelt dus niet mee in de financiële spelletjes van gewone aandeelhouders en is ook beschermd tegen een vijandige overname.
  • Langetermijnstrategie die gunstig is voor de werkgelegenheid: in tegenstelling tot de kortetermijnbenadering die we zien bij bepaalde vormen van het kapitalisme, plaatst de stichting investeringen in het hart van haar bedrijfsstrategie, om het menselijk kapitaal op het nationale grondgebied blijvend te beschermen.
  • Belangrijke rol in onderwijs en in onderzoek en ontwikkeling: de Stichting Staedtler bijvoorbeeld, die alle Duitse bedrijven met diezelfde naam in handen heeft, investeert 95% van haar bedrijfsresultaten in onderzoek en ontwikkeling, en schenkt 5% aan de financiering van universitair onderzoek of plaatselijke culturele acties.
  • Sterke financiële prestaties: onderzoek van de Copenhaguen Business School heeft bevestigd dat de economische prestaties van door stichtingen bestuurde bedrijven prima zijn, beter zelfs dan die van klassieke kapitalistische bedrijven. Bovendien heeft de 'Harvard Business Review' van dit jaar Novo Nordisk, een onderneming die voor 100% in handen is van een stichting, verkozen tot best presterende onderneming van het jaar.
  • Complementaire rol met die van de overheid: in Denemarken schenken aandeelhoudersstichtingen jaarlijks meer dan 800 miljoen euro aan onderwijs, onderzoek en cultuur.
  • Andere bedrijfscultuur: intern belichaamt deze bestuursvorm een stabiel en geruststellend aandeelhouderschap. Die dynamiek van werken voor het goede doel kan de medewerkers ook een gevoel van trots geven, en kan zelfs een ware troef zijn om goede profielen te rekruteren.

In België komt de structuur niet vaak voor, maar ze bestaat wel: in de trappistenbrouwerijsector bijvoorbeeld is de Stichting Chimay Wartoise hoofdaandeelhouder van de Groep Chimay, de brouwerij van het gelijknamige bier. De paters die de stichting oprichtten, wilden de materiële zorgen die samengaan met de economische uitdagingen van de groep, scheiden van hun religieuze leven in de abdij. In de missie van de stichting vinden we wel de nauwe band terug met de streek waar de onderneming is ontstaan, en het verlangen om bij te dragen aan de duurzame ontwikkeling ervan.

In Frankrijk is die verdienstelijke bestuursvorm nog onbekend. De bestaande aandeelhoudersstichtingen in Frankrijk vormen een zeer gesloten cirkel van drie leden (La Montage, Les Laboratoires Pierre Fabre en de recentere agrovoedingsgroep Avril). Die bijzonder magere balans heeft hoofdzakelijk historische en culturele oorzaken, maar hangt ook samen met juridische beperkingen.

De huidige Franse regering wil dit nieuwe economische model graag promoten. Als resultaat van een conferentie over dit onderwerp, die plaatsvond op 20 september in Bercy, formuleerde de werkgroep de vijf volgende voorstellen om de huidige juridische belemmeringen weg te werken:

  • De mogelijkheden voor stichtingen opentrekken en het specialiteitsbeginsel uitbreiden, zodat een stichting zonder beperkingen het grootste deel van het kapitaal van een onderneming in handen kan hebben.
  • De oprichters de meerderheid geven in het bestuursorgaan van de stichting.
  • Het verkleinen van het wettelijk erfdeel mogelijk maken, zodat ouders een groter gedeelte van hun vermogen dan het beschikbare deel kunnen schenken of legateren, zonder dat dit later ter discussie gesteld kan worden door de kinderen.
  • Toestaan dat de stichting de rechtstreekse controle heeft over de onderneming, zodat de oprichter zowel zijn stichting als zijn onderneming in het oog kan houden.
  • En waarom geen stichting met een economisch belang in het leven roepen, met als hoofddoel de overdracht en de bescherming van een Franse onderneming op lange termijn te waarborgen, inclusief zijn industrieel erfgoed en het behoud van zijn kapitaal – en dus zijn werkgelegenheid – op nationaal grondgebied.

Behalve dat we daarmee in bepaalde gevallen de ziekteperikelen van deze maatschappij kunnen verlichten, zou dit nieuwe bestuurstype ook tegemoetkomen aan een reële behoefte bij een nieuwe generatie ondernemers, die vraagt naar een altruïstischer kapitalisme en een meer ondernemersgerichte filantropie.

De aandeelhoudersstichting is het bewijs dat het kapitalisme ook zijn verdienstelijke kant hebben kan, met een zowel economische als filantropische langetermijnbenadering, en dat die twee werelden niet noodzakelijk tegenstrijdig hoeven te zijn.

Voor meer inlichtingen, kunt u terecht bij Marie Melikov (Luxemburg) of Silvia Steisel (België).

Mail