vrijdag 14/12/2018

Top Header

Talen

Peter Praet praat... over helikopters

Chief Economist

Helikoptergeld is een extreme vorm van kwantitatieve versoepeling. Ze werd voor het eerst in de jaren zestig door de Amerikaanse econoom Milton Friedman geopperd als plan om de economische groei aan te wakkeren en de deflatie te bestrijden. Het gecreëerde geld wordt dan rechtstreeks aan de bevolking gegeven. In een extreme vorm wordt er bij wijze van spreken geld boven de hoofden van de burgers uitgestrooid. De idee om helikoptergeld te gebruiken wint de laatste maanden almaar meer terrein. Hans Bevers en Bruno Colmant laten hierover hun licht schijnen.

Een paar dagen nadat de ECB eerder deze maand nogmaals extra stimulusmaatregelen aangekondigde, liet hoofdeconoom Peter Praet zich in de Italiaanse media ontvallen dat de rente nog lager kan en dat helikoptergeld een theoretische mogelijkheid is voor elke centrale bank. Dat klopt uiteraard, meer nog helikoptergeld moet een reële denkpiste zijn in de huidige context.

Let wel, dit is niet zomaar een pleidooi voor helikoptergeld.  De meest voor de hand liggende oplossing om de huidige zwakke nominale groei te bekampen, ligt vooralsnog in een expansievere budgettaire politiek, bij voorkeur in de vorm van overheidsinvesteringen. De reden is dat het monetaire beleid sterk aan effectiviteit inboet als de rente bij nul aanleunt, zoals nu bijna zeven jaar het geval  is. De economische basistheorie schrijft dan voor dat fiscale expansie veel meer effect zal sorteren. Intussen is het wel hoopgevend dat eerst het IMF en nu ook de OESO en de G20 dat bijna als een noodzakelijke voorwaarde zien voor een duurzame heropleving van de wereldeconomie.

Maar tegen de achtergrond van zeer lage groei, inflatie, nulrente, hoge private en publieke schulden, tragere bevolkingsgroei, toenemende vergrijzing en ongelijkheid is de kans inderdaad reëel dat het huidige instrumentarium van centrale bankiers niet zal volstaan. Straffere  beleidsmaatregelen in de vorm van helikoptergeld zullen vroeg of laat nodig  zijn. Ook al omdat het niet altijd evident zal blijken om snel infrastructuurprojecten op touw te zetten wegens praktische beslommeringen of tijdsgebrek. In die omstandigheden kan helikoptergeld wel degelijk soelaas bieden en valt het te verkiezen boven maatregelen als monetaire versoepeling.

Dat kan uiteraard onder verschillende vormen, denk maar aan belastingkortingen voor lidstaten maar dan gefinancierd door de ECB, cadeaucheques uitdelen of simpelweg  aan het vernietigen van het overheidspapier dat de centrale banken nu aanhouden, door ze in de papierversnipperaar te steken. Er zijn dus talrijke mogelijkheden om situaties van chronisch vraagtekort van antwoord te dienen. De enige voorwaarde is dat monetaire en budgettaire beleidsmakers dezelfde taal spreken.

In een extreme vorm gaat helikoptergeld over het uitdelen van geld. Dat veronderstelt een aantal basisvragen omtrent de noodzaak dat voor iedereen toe te passen. Hoe groter het inkomen, hoe meer er proportioneel wordt gespaard. Dat pleit dus voor helikoptergeld dat onmiddellijk wordt geconsumeerd, cadeaucheques met vervaldag dus. Maar ook dan rijst een volgend probleem. Voor lagere inkomens zal dat een stimulans zijn voor meer consumptie, terwijl voor hogere inkomens het  in de plaats zal komen van toekomstige consumptie. Ook de aard van de verbruikte goederen en diensten dient te worden geanalyseerd. Hebben geïmporteerde goederen dezelfde waarde als lokaal geproduceerde producten? Het antwoord op die vragen zal voor elke lidstaat anders zijn.

Het is slechts een kwestie van tijd vooraleer Japanse beleidsmakers het pad van helikoptergeld (weliswaar voorzichtig) zullen bewandelen. Het Japanse begrotingstekort bedroeg in de periode na 2008 gemiddeld 8%, de bruto-overheidsschuld evolueerde naar 245% van het bbp en sinds 2012 krikt de centrale bank haar balans op in een ongezien tempo. Toch blijft de Bank van Japan wanhopig op zoek naar hogere inflatie en blijft de groei ondermaats. Na 8 jaar van economische stagnatie, ultra-lage inflatie en toenemende demografische tegenwind vrezen vele waarnemers dat de Eurozone de Japanse toer op gaat.

Maar belangrijker is dat monetaire financiering of helikoptergeld altijd veel makkelijker zal kunnen worden geïmplementeerd in een gesloten en homogene samenleving als de Japanse. Afgaande op het gebrek aan politieke eensgezindheid over het huidige beleid van de ECB alsook het gebrek aan bereidheid tot verdere afwerking van de muntunie lijkt het er sterk op dat dit in een sterk gefragmenteerde eurozone een onhaalbare piste zal zijn. Peter Praet is allicht een van de best geplaatsten om te beseffen dat de uiteindelijke praktische implementatie aartsmoeilijk zal zijn binnen de eurozone. Dat hij het toch doet, valt alleen maar toe te juichen en betekent dat hij zich volledig bewust is van de ernst van de situatie in de muntunie. Was iedereen dat toch maar zo.


Hans Bevers
Hoofdeconoom Bank Degroof Petercam        

Bruno Colmant
Head of Macro onderzoek Bank Degroof Petercam

Mail