zaterdag 24/06/2017

Top Header

Talen

Krijgen Macron en Merkel de eurozone op de rails?

Chief Economist

Er vielen positieve geluiden te horen maandag tijdens het bezoek van Macron aan de Duitse bondskanselier Merkel. Beide leiders zouden willen werken aan een nieuwe routekaart voor de eurozone. De vraag die rijst of ‘Mercronomics’ de fundamenten van de muntunie duurzaam kan versterken. Het voornemen is alvast een stap in de goede richting. Macron en Merkel schijnen te begrijpen dat stilstand geen optie is. Maar het blijft oppassen voor overdreven optimisme. Intussen blijft Italië een zorgenkind, zowel economisch als politiek.

Herstel in de eurozone is een werk van lange adem

De beleidsmakers in de eurozone stapelden wel wat missers op de voorbije twee decennia. Eerst en vooral kwam de muntunie niet fit aan de aftrap. Het was immers een politiek project zonder stevige institutionele fundamenten. Zonder gemeenschappelijke taal, cultuur en solide democratische onderbouw zou het sowieso een moeilijke klus worden. Zonder voldoende arbeidsmobiliteit en loonflexibiliteit, zonder een vooraf bepaald solidariteitsmechanisme en met een te sterk nationaal getint economisch beleid was de opzet haast gedoemd om te mislukken.

Ten tweede, de slecht georkestreerde besparingsijver hakte zwaar in op het sociaaleconomische weefsel in de zuiderse periferie. Het vertrouwen in de gemeenschappelijke munt liep daardoor een zware deuk op. Amper 53% van de Italianen staat vandaag achter de euro. Ten derde, de Europese Centrale Bank ging tot drie maal op de rem staan wanneer het niet nodig was. Dat was het geval in de zomer van 2008, in 2011 en in de periode 2013-2014. Dat zorgde voor onnodige economische schade.

De eurozone mag dan nu wel genieten van een cyclisch herstel, het blijft belangrijk te onthouden dat het in eerste instantie een inhaalbeweging betreft na jaren van pijnlijke bezuinigingen. Bovendien vindt het herstel plaats tegen de achtergrond van een nog altijd zeer soepele geldpolitiek, een goedkopere munt en een beter internationaal conjunctuurplaatje. Natuurlijk, de eurozone heeft de laatste jaren wel wat watertjes doorzwommen. Er werden noodfondsen opgericht, de ECB ging veel doortastender optreden, er kwam een beter toezicht op de banken en er is sprake van meer economische beleidscoördinatie. Het lijkt erop dat er toch minstens een aantal lessen zijn getrokken uit het verleden.

Voldoende draagvlak voor hechte politieke unie?

Maar wil de muntunie zijn kansen op succes doen stijgen is er beduidend meer nodig. Het kan niet anders dan dat Macron en Merkel dit beseffen. Waar een wil is, is een weg. Tegelijk is de bewegingsvrijheid van beide leiders beperkt. In tijden waar de populistische krachten zeer prominent aanwezig zijn, lijkt de oprichting van een gemeenschappelijke Europese begroting en de verdere overheveling van economische en sociale bevoegdheden naar het supranationale niveau simpelweg niet haalbaar. Zo’n 68% van de Duitsers vindt dat er niet meer macht naar Europa mag. 43% vindt zelfs dat er bevoegdheden moeten terugkomen naar het nationale beleidsniveau. In Frankrijk bedragen de cijfers respectievelijk 60 en 39%. De realiteit is dat er op dit moment te weinig draagvlak voor een hechte politieke unie is bij de bevolking. De komende Italiaanse verkiezingen zullen dat waarschijnlijk opnieuw bevestigen.

Europese verdragswijzigingen, iemand? Natuurlijk, dat is geen vaststaand gegeven. Een duurzaam herstel van de economie zou de steun voor de euro en het Europese politieke project alleszins kunnen vergroten, bijvoorbeeld via een overkoepelend investeringsbeleid. Alles op zijn tijd, maar zonder te lang te treuzelen.

De huidige fase van het economische herstel is nog vrij gemakkelijk. Bovendien stellen de vergrijzing, de digitalisering en de mondialisering grote uitdagingen met betrekking tot werkgelegenheid en de overheidsfinanciën. En het risico bestaat dat een Europa met verschillende snelheden, vooralsnog de meest gesteunde optie uit het vijfpuntenplan van Commissievoorzitter Juncker, in sommige landen leidt tot meer vervreemding in plaats van een grotere betrokkenheid.

Werk aan de Europese winkel

‘What doesn’t kill you makes you stronger’: De eurozone overleefde een klapper van crisis. Daarmee doet het beter dan sommige waarnemers hadden voorspeld. Echter, wars van alle ideologie leert de theorie van de optimale muntzone, ontwikkeld door Nobelprijswinnaar Robert Mundell en door economen als Milton Friedman en Paul De Grauwe aangewend om te wijzen op de grote constructiefouten vóór de start van de euro, dat er nog werk aan de winkel is. Het is hoopgevend dat Macron en Merkel dit bevestigen. Maar ook Hollande wist dit. De kans lijkt nu iets groter dat nieuwe pan-Europese initiatieven zullen worden uitgerold maar overdreven verwachtingen dreigen tot nader order teleurgesteld te worden.