woensdag 18/07/2018

Top Header

Talen

‘It’s not just the economy, stupid’

Senior Executive Advisor

In 1992 publiceerde politicoloog Francis Fukuyama zijn befaamde werk ‘Het einde van de geschiedenis en de laatste mens’. Hierin beschreef hij hoe het omvallen van de Berlijnse muur de laatste grote ideologische strijd in de wereld had beslecht. Het democratische vrije markt-model had definitief het communisme en fascisme overwonnen.

 

 


In en notendop:

  • Er zijn geen grote politieke ‘verhalen’ meer, de traditionele partijen beschrijven dezelfde maatschappijvisie.
  • Toch duikt een nieuwe politieke breuklijn op tussen mensen die zich afkeren van de mondiale vrijhandelseconomie (‘wall people’) en diegenen die hier voordeel uit halen (‘web people’).
  • Recente politieke bewegingen - Trump, Brexit, Alternative für Deutschland,… - drijven op het anti-mondiale segment van de samenleving.
  • Zolang er enigszins economische groei is dreigt het politiek debat volledig gedomineerd te worden door de rol van de mondiale economie en het immigratiedebat eerder dan over jobs en economie.

De tijden van de ‘grote verhalen’ die langsheen de breuklijnen van onze samenleving liepen lijken definitief achter ons te liggen. Er is in de westerse wereld geen strijd meer tussen kerk en staat, geen strijd tussen socialisme en liberalisme. Wanneer men de verkiezingsprogramma’s van de traditionele politieke partijen naast elkaar legt beschrijven deze dezelfde maatschappijvisie met hier en daar een nuanceverschil. De ene partij wil snel een begrotingsevenwicht, de andere iets later. De ene wil de belastingen verlagen, de andere louter hervormen. Doe maar eens een poging om de verkiezingsprogramma’s te lezen op blanco papier en aan te duiden door welke partij die is geschreven. Niet zo‘n eenvoudige opdracht.

De laatste echte verkiezing met een maatschappelijk model als inzet was deze waarbij Louis Tobback in 1995 voor de toenmalige PS campagne voerde onder de slogan ‘uw sociale zekerheid’. Die tijden lijken voorbij, maar wat schiet er dan nog over om politiek rond te discussiëren? Is onze maatschappij dan echt zo eensgezind geworden dat we nog enkel kunnen debatteren over bedrijfswagens, fiscale aftrekposten of Burkini’s?

Web People vs. wall people

Het lijkt erop van niet. Friedman beschreef in The New York Times in juni dit jaar het verschil tussen ‘web people’ en ‘wall people’. De wall people zijn het segment in de bevolking die zich niet comfortabel voelen in de snel wijzigende mondiale samenleving. Zij voelen zich bedreigd door buitenlanders die hun job innemen, door de mondiale economie die dreigt hun beroep te gaan ‘outsourcen’ naar het buitenland (kijk maar naar Caterpillar), of erger nog, hun volledig te vervangen door technologie. Hun loon is al jarenlang niet gestegen in een wereld die steeds duurder wordt.
Daartegenover staan dan de web people die tot hun volle recht komen in deze nieuwe mondiale samenleving. Ze hebben een internationale blik, geloven in het bouwen van netwerken en in de kracht van vrijhandel en concurrentie. Ze geloven dat open, flexibele systemen de beste resultaten opleveren en zijn bereid daar een stukje zekerheid voor in te leveren.
Maar is dit nu de nieuwe maatschappelijk breuklijn die zich aandient binnen onze westerse samenleving? De recente politieke bewegingen tonen aan van wel. Zo zien we wat dat Donald Trump in de VS iedereen heeft verbaasd met zijn succesvol discours gericht tegen de gevestigde orde, voor een hard immigratiebeleid en voor vrijhandelsbeperkingen. Niet toevallig haalde het Brexit-kamp een meerderheid met een campagne vooral gebaseerd op het immigratiedebat en het herwinnen van de eigen soevereiniteit.
Nog recenter zagen we dat Angela Merkel’s partij klappen kreeg in een deelstaatverkiezing op basis van haar immigratiestandpunten en ondanks de Duitse economische groei. In Berlijn loopt een debat over hoe de miljarden aan begrotingsoverschotten te besteden en toch staat de regeringsleider ter discussie …

Volgens de Eurobarometer die de Europeanen jaarlijks bevraagd, zijn immigratie en terrorisme de grootste uitdagingen vandaag. Beiden scoren tot tweemaal hoger dan de economische uitdaging, vroeger nochtans de onbetwiste leider in deze lijst. Je wint in de VS, het VK of België geen verkiezingen meer met in te zetten op meer economische groei, meer jobs of een sneller begrotingsevenwicht. “It’s no longer the economy, stupid”, zou Bill Clinton vandaag moeten toegeven.

Je wint vandaag verkiezingen door een duidelijke positie in te nemen rond dossiers die zich enten op deze nieuwe breuklijn: kiezen we ervoor om een stukje fiscale soevereiniteit op te geven om grote multinationals en grote vermogens beter te controleren, kiezen we voor een transnationaal immigratiebeleid of is het ieder land voor zich? Kiezen we voor meer of minder Europa?  Onze politieke partijen worstelen met hoe zich te positioneren in dit debat. België is een kleine open economie die gebaat is bij meer internationale samenwerking maar niemand wil het electoraal potentieel van de wall people verliezen. Hoe lang zullen onze partijen deze spreidstand kunnen aanhouden? Het debat lijkt geopend.

Dit artikel werd ook gepubliceerd in De Morgen van 12 september 2016.

Mail