zondag 16/06/2019

Top Header

Talen

Volgende afrit…Nexit ?

Senior Executive Advisor

De Britten hebben ervoor gekozen om uit de Europese Unie te stappen. Het is een historisch moment dat een niet alleen een grote impact zal hebben dan op de financiële maar ook op de economische groei. De beslissing om uit de Europese Unie te stappen heeft immers verstrekkende gevolgen voor het bredere Europese project.

 

 

Politiek: echtscheiding na 44 jaar.

De Europese Unie vindt zijn oorsprong in de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) die werd opgericht na de Tweede Wereldoorlog om de grondstoffen voor oorlogsvoering onder gezamenlijk beheer te brengen. De doelstelling daarvan was het risico op gewapende conflicten te verminderen. Die bestaansreden werd volledig uit het oog verloren in het hele Brexit-debat.

De EU is meer dan enkel een economisch project gericht op vrijhandel en een eengemaakte markt. Door een economische verbintenis aan te gaan, wordt oorlog onmogelijk gemaakt. Veel wederzijdse economische en politieke belangen drijven immers de impliciete kost van een gewapend conflict zo de hoogte in, waardoor een lidstaat niet snel geneigd is om naar de wapens te grijpen. Die opzet bleek in de praktijk alvast een verbluffend succes; de EGKS evolueerde van een verbond tussen zes lidstaten naar een heuse Europese Unie met 28 lidstaten en de grootste eengemaakte interne markt ter wereld.

Sinds de Tweede Wereldoorlog vond er geen enkel gewapend conflict plaats tussen Europese lidstaten en nam het welvaartspeil in een ongezien tempo toe. Iedereen plukte de vruchten van de synergieën die hier tot stand kwamen. Als gevolg van die integratiebenadering slaagden de Oost-Europese lidstaten erin zich af te scheuren van grote broer Rusland. De aantrekkingskracht van de Europese democratische waarden en de vrije markt waren te groot. Het gevolg is dat ook het welvaartsniveau in Oost-Europa sindsdien zeer sterk is toegenomen.

De oorspronkelijke doelstelling van de EU komt niet aan bod in het Brexit-debat omdat oorlogsdreiging in onze contreien al lang niet meer in het achterhoofd speelt. Een gevaarlijke evolutie op lange termijn.

Jong vs. oud?

Nog opvallender is dat de Britse jongeren proportioneel meer stemden voor een Bremain-scenario. In het licht van het bovenstaande is dat des te opvallender: de jongeren zijn verder verwijderd van ons oorlogsverleden dan de ‘babyboomers’ en toch zagen net zij meer heil in een Europees lidmaatschap.

De verklaring hiervoor is wellicht dat de jonge generatie goed begrijpt dat het economische stelsel geglobaliseerd is en dat barrières en grenzen optrekken ten koste gaat van de welvaart. Die jongeren hechten ook geen geloof aan de redenering dat het VK in zijn eentje wél zou kunnen opboksen tegen eengemaakte economische mastodonten zoals de VS, China, India en Brazilië.

De babyboomers daartegen lijken te denken in de geest van ‘Brittania still rules the waves’. De realiteit leert echter dat die vlieger al lang niet meer opgaat. Daarnaast lijkt een deel van de Britse bevolking zich onthecht te voelen ten aanzien van de geïnternationaliseerde samenleving, wat hun keuze voor afscheiding verklaart.

Wat nu voor het VK?

David Cameron draagt een grote verantwoordelijkheid in dit debat. Hij speelde zeer hoog spel toen hij een referendum beloofde. Doordat het hem niet lukte om bij de Europese Raad een voldoende aantrekkelijk uitzonderingsregime te verkrijgen, slaagde hij er ook niet in om het debat in eigen land te ontzenuwen. De geschiedenis heeft uitgewezen dat referenda over de EU zelden tot een positief resultaat leiden. Zo liepen de verschillende referenda over de EU-Grondwet steevast met een sisser af. Ook de uitslag van het recente Nederlandse referendum over Oekraïne was negatief.



De vraag is of de gok van Cameron ook zal leiden tot een versnippering van het VK. Want de uitstap uit de EU zou wel eens kunnen leiden tot een afscheuring van Schotland en eventueel Noord-Ierland.
Welke toekomst is er nog weggelegd voor Cameron? Hij zal opstappen in oktober. En de vraag die zich dan opwerpt is of het louter bij een ‘wissel van de macht’ zal blijven? Zal Cameron vervangen worden door Boris Johnson (of een outsider) of implodeert de hele partij van de Conservatives, die hopeloos verdeeld zijn over het onderwerp? Een ander scenario is dat er nieuwe verkiezingen zullen komen als de Tories zich niet kunnen verenigen achter een boegbeeld of indien er zich binnen de nipte meerderheid dissidenten manifesteren.

Opmerkelijk is dat de grootste concurrent van de conservatieven de partij Labour is, die ook voor een Bremain-scenario gepleit heeft. Bij Labour ligt Jeremy Corbyn zwaar onder vuur. Of zijn positie door de interne twisten nog lang houdbaar is, is een open vraag.

Meer dan ooit lijkt het VK voor een tijdperk van grote politieke onzekerheid te staan. In een periode van minimaal twee jaar zullen de politieke krachten alle aandacht opeisen. De EU zal daaraan voorrang moeten geven, en zich dus niet op het economische herstel kunnen concentreren. Wat dan weer een spijtige zaak is in een periode waarin de eurozone net aanknoopte met aanvaardbare groeicijfers.

Volgende afrit, Nexit?

Het gevaar van de Brexit situeert zich vooral op de middellange termijn. Want als het precedent navolging krijgt, dan zou er een domino-effect kunnen ontstaan. Vooral dan in de Europese lidstaten zoals Frankrijk, Nederland en Finland is dat risico reëel, omdat regionale euro-sceptische politieke krachten er nu al niet zonder succes naar de gunst van de kiezer dingen. Daar zal ongetwijfeld de eis weerklinken om een soortgelijk referendum te organiseren. Waarschijnlijk zelfs als inzet van de eerstvolgende verkiezingen. Als zou blijken dat de economische schok voor het VK al bij al meevalt, dan zal er in de andere lidstaten allicht een draagvlak komen om soortgelijke initiatieven te nemen.

De EU staat voor de uitdaging om niet alleen de kalmte te bewaren, maar ook om bij de resterende 27 lidstaten voor eensgezindheid te zorgen. Een Europese Top zal samengeroepen worden door Tusk. Hij krijgt de aartsmoeilijke taak op zijn schouders om een evenwicht te vinden tussen enerzijds voldoende armslag voor de staatshoofden en anderzijds een voldoende groot draagvlak voor Europees lidmaatschap.

Mail