Filter op categorie
Economie
Entrepreneurship
Wealth management
navigation logo
Onze experts informeren u over de recente evoluties van de markten.
Video

Generatiesprong: geef je kleinkinderen een duwtje in de rug

Door Annelies Van Gronsveld - Estate Planner
Vandaag is het geen uitzondering meer dat kinderen pas op latere leeftijd een schenking of nalatenschap ontvangen van hun ouders. Ze hebben op dat moment doorgaans zelf een vermogen opgebouwd en hebben de schenking of nalatenschap niet per se meer nodig. De kleinkinderen zoeken daarentegen nog hun weg in het leven wanneer hun grootouder beslist te schenken of overlijdt. Een eerste woning kopen, een professioneel project realiseren,… een duwtje in de rug is meer dan welkom. Daarom heeft de wetgever initiatieven genomen om de zogenaamde ‘generatiesprong’ van vermogen aan te moedigen.
Bij een generatiesprong komt het vermogen van de grootouder via schenking of nalatenschap geheel of deels aan de kleinkinderen toe, en niet, zoals gebruikelijk, aan de kinderen. Dergelijke generatiesprong kan op verschillende manieren gerealiseerd worden: ofwel door de grootouder zelf, ofwel door diens kinderen. Bij een aantal van deze mogelijkheden zal de grootouder dus zelf een deel van zijn vermogen rechtstreeks toekennen aan de kleinkinderen, in andere gevallen beslissen de kinderen welk aandeel daarvan aan de kleinkinderen toekomt.

Wetgeving en mogelijkheden waarover u beschikt

In wat volgt, overlopen we de mogelijkheden die de wet biedt om dergelijke generatiesprong te verwezenlijken, en wat daarvan de fiscale gevolgen zijn op het vlak van schenkings- en successierecht. De fiscale gevolgen van een generatiesprong kunnen evenwel verschillen van gewest tot gewest. Welk gewest bevoegd is om schenkingsrecht of successierecht te heffen, wordt bepaald door de fiscale woonplaats van de schenker of overleden persoon tijdens de periode van vijf jaar voorafgaand aan de schenking of het overlijden. Indien de schenker of overleden persoon gedurende deze periode van vijf jaar in verschillende gewesten woonde, zal het gewest waar hij het langst heeft gewoond bevoegd zijn om het schenkingsrecht of het successierecht te innen.
In dit artikel komen enkele mogelijkheden aan bod die u als grootouder zelf kan benutten, namelijk de schenking en het testament ten voordele van uw kleinkind(eren). Bij een schenking die een grootouder doet aan zijn kleinkind kan uw kind, de ouder van het kleinkind, tussenkomen om deze schenking op zijn aandeel in de nalatenschap van de grootouder te laten aanrekenen. Op die manier wordt de gelijke behandeling van uw kinderen gegarandeerd, zelfs al heeft niet elk van uw kinderen een zelfde aantal nakomelingen.
We bespreken eveneens de gelegenheidsgift, waarbij u een beperkte som geeft aan uw kleinkind bij wijze van geschenk, denken we aan een verjaardagscadeau of een kerstgeschenk.
Bijzondere aandacht verdient de situatie waarin minderjarige (klein)kinderen een aandeel van het vermogen van hun (groot)ouder ontvangen. Zolang zij minderjarig zijn, zullen de ouders het vermogen van de kinderen beheren. Wanneer de kleinkinderen de meerderjarigheid bereiken (18 jaar), verkrijgen zij de volledige beschikkingsbevoegdheid over hun vermogen.

Het testament of de schenking

Als grootouder kan u een testament opstellen in het voordeel van uw kleinkind(eren) of reeds tijdens uw leven overgaan tot het schenken aan uw kleinkind(eren). U mag vrij beschikken over de helft van uw vermogen en dit ongeacht het aantal kinderen dat u heeft. Dit beschikbare deel kan u dus toekennen aan uw kleinkinderen.
Ook fiscaal gezien is het voordelig om uw kleinkinderen te bevoordelen, zelfs bij overlijden (testament). Het successierecht in rechte lijn wordt in de drie gewesten namelijk berekend per erfgenaam en volgens progressief oplopende tariefschijven. Hoe meer erfgenamen er zijn, hoe lager de gemiddelde belastingdruk die weegt op de nalatenschap.
Voorbeeld
Een grootvader (weduwnaar) overlijdt, laat een kind na (dat zelf drie kinderen heeft) en een roerend vermogen van 600.000 euro. Zijn enig kind erft zijn hele vermogen op basis van het erfrecht zoals dat beschreven is in de wet. Hieronder vindt u een overzicht van het successierecht dat het kind verschuldigd is per gewest (het Gewest waar de overledene het langst heeft gewoond in de laatste vijf jaar voor zijn overlijden, heft het successierecht):
Als de grootvader een testament opstelt waarin hij zijn vermogen verdeelt tussen zijn kind en kleinkinderen, waarbij hij elk van zijn kleinkinderen 100.000 euro nalaat (en 300.000 euro aan zijn kind), bedraagt het verschuldigde successierecht:
Door bij testament de nalatenschap te spreiden over uw kind en kleinkinderen, is er 61.125 euro minder successierecht verschuldigd in het Waals Gewest, 61.500 euro in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en 63.000 euro in het Vlaams Gewest tegenover de situatie waarin uw gehele vermogen uitsluitend aan uw enig kind toekomt.
Indien u uw kleinkinderen een kleiner aandeel in uw nalatenschap wenst toe te kennen, is het nuttig om te weten dat in het Vlaams Gewest geen successierecht verschuldigd zal zijn, wanneer het erfdeel dat elk kleinkind ontvangt kleiner is of gelijk aan 12.500 euro.
Een belangrijk aandachtspunt is de vraag welk aandeel van uw vermogen u aan uw kleinkinderen kan geven. Begunstigt u uw kleinkinderen door hen een deel van uw vermogen te schenken of door hen in uw testament op te nemen dan ontneemt u uw kinderen een aandeel in uw nalatenschap. U houdt hierbij best rekening met de ‘reserve’ die in principe aan uw kinderen moet toekomen. De reserve van uw kinderen bepaalt tot welk punt u uw kinderen kan onterven zonder dat zij daar tegenin kunnen gaan. In België hebben kinderen en de langstlevende huwelijkspartner immers een wettelijk beschermd erfdeel (de reserve). De reserve is het minimumaandeel van uw vermogen, dit is uw nalatenschap vermeerderd met uw schenkingen bij leven, waarop deze erfgenamen, ook wel de reservataire erfgenamen genoemd, recht hebben. Als u reservataire erfgenamen heeft, kan u in principe slechts vrij beschikken over een beperkt gedeelte van uw vermogen, dit wordt het beschikbaar deel genoemd. Het beschikbaar deel stemt overeen met de helft van uw vermogen en dit ongeacht het aantal kinderen dat u heeft.
Een testament kan u zelf opstellen (volledig handgeschreven, gedateerd en ondertekend) of door een notaris laten opstellen.

Schenking of erfovereenkomst met generatiesprong

Het ligt soms gevoelig wanneer u, als grootouder, aan elk kleinkind eenzelfde bedrag of waarde aan goederen wil toekennen bij schenking maar waarbij niet elk van uw kinderen evenveel kinderen heeft. Hierdoor zouden de verschillende takken van de familie (een kind en diens kinderen) ongelijke waarden ontvangen. Dit kan tot discussie leiden of de reserve van uw kinderen wordt aangetast door de bevoordeling die de kleinkinderen ontvangen, waardoor kinderen wiens reserve aangetast is, bij uw overlijden als (groot)ouder kunnen vragen dat de schenkingen worden ingekort.
Een interessante mogelijkheid om dergelijke situatie te vermijden is de zogenaamde ‘inbreng ten behoeve van een derde’. Bij deze techniek doet u als grootouder, tijdens uw leven, een rechtstreekse schenking aan een kleinkind. De schenking die aan het kleinkind gedaan wordt, zal bij uw overlijden echter aangerekend worden op het aandeel dat uw kind (de ouder van het kleinkind) verkrijgt in uw nalatenschap. Om na te gaan of uw kinderen hun evenredig aandeel in uw nalatenschap ontvangen hebben, worden de schenkingen die de kinderen van het betrokken kind aldus gekregen hebben mee in rekening gebracht.
En de verrekening wordt ook doorgevoerd wanneer uw kind (de ouder van het kleinkind) nadien overlijdt. Dan zal er immers ook nagegaan moeten worden of alle kinderen van deze overleden persoon gelijk behandeld werden. In de nalatenschap van uw kind zullen dergelijke schenkingen aan één of meerdere van uw kleinkinderen aldus verrekend worden, om de gelijkheid tussen de kleinkinderen ook op dit niveau te vrijwaren.
Concreet gesteld, zal dergelijke schenking behandeld worden alsof er twee schenkingen hebben plaatsgevonden: eerst een schenking aan uw kind en onmiddellijk gevolgd door een schenking van deze laatste aan uw kleinkind voor hetzelfde bedrag. Beide schenkingen worden beschouwd als schenking op voorschot van erfdeel en hiermee dient dus rekening gehouden te worden bij de bepaling van het erfdeel van elk (klein-) kind.
Om deze techniek te kunnen toepassen, is er een akkoord nodig tussen u, als grootouder, uw kind en uw kleinkind. Dit akkoord wordt vastgesteld in de schenkingsakte of in een latere akte. Dit akkoord wordt beschouwd als een punctuele erfovereenkomst, een erfovereenkomst over een welbepaald onderdeel van de nalatenschap. Om een erfovereenkomst af te sluiten moet een bijzondere procedure worden nageleefd die een notaris begeleidt.
De Vlaamse belastingdienst heeft reeds een standpunt ingenomen over de fiscale behandeling van dergelijke schenking. Het toepassen van deze techniek, houdt (zoals hierboven reeds gesteld) in dat er eigenlijk twee schenkingen plaatsvinden, weliswaar van dezelfde goederen: een rechtstreekse schenking van de grootouder aan het kleinkind en een tweede schenking van de ouder aan zijn kind. Enkel de werkelijke schenking, van de grootouder aan het kleinkind, wordt aan schenkingsrecht onderworpen.
Een erfovereenkomst moet niet beperkt worden tot deze ene schenking, een erfovereenkomst kan ook worden afgesloten over alle schenkingen die u als grootouder reeds heeft uitgevoerd, dit is een globale erfovereenkomst. Ook een globale erfovereenkomst wordt, zoals hierboven reeds kort aangehaald, begeleid door een notaris en verloopt volgens een strikte procedure. In het geval van een (globale) erfovereenkomst zoeken de ouders samen met hun toekomstige erfgenamen naar een evenwicht tussen de kinderen en de kleinkinderen, een globaal akkoord over de latere behandeling van de schenkingen en voordelen die hun kinderen hebben ontvangen en hun invloed op de nalatenschap. Met voordelen die kinderen ontvangen hebben, bedoelt men bijvoorbeeld het feit dat u als grootouder jarenlang de kleinkinderen heeft opgevangen en dat uw kinderen dus geen kinderopvang moesten bekostigen. Dat evenwicht is subjectief: de voordelen en schenkingen moeten elkaar niet mathematisch compenseren. Het gaat om wat de partijen als “evenwichtig” aanvaarden.

Gelegenheidsgift

U kan uw kleinkinderen bij één of meerdere gelegenheden een som geld cadeau geven, bijvoorbeeld voor hun verjaardag of als nieuwjaarsgift.
Dergelijke gelegenheidsgiften worden niet als schenkingen beschouwd, maar als geschenken, en dit voor zover ze redelijk zijn in verhouding tot het vermogen van de persoon die het geschenk geeft. Een vaste regel bestaat niet om het onderscheid te maken tussen een ‘cadeau’ en een ‘echte schenking’. Om te spreken van een gelegenheidsgeschenk mogen zowel het relatief bedrag (het gegeven bedrag in verhouding tot het gehele vermogen van de persoon die geeft) als het nominaal bedrag niet al te hoog oplopen.
Omdat een gelegenheidsgeschenk niet als een ‘echte’ schenking beschouwd wordt, zal ze niet aangerekend worden op het beschikbaar deel van de nalatenschap van de persoon die het geschenk heeft gegeven. Ook zullen de ouders of de vrederechter niet moeten tussenkomen om het gelegenheidsgeschenk te aanvaarden.
De gelden die u aan uw kleinkinderen als gelegenheidsgift geeft, verlaten uw vermogen en deze tegoeden worden bij uw overlijden niet aan successierecht onderworpen.

Besluit

Als grootouder kan u uw kleinkinderen een financieel duwtje in de rug geven door ze op te nemen in uw testament of door ze reeds tijdens uw leven een deel van uw vermogen te schenken. Bij dergelijke ‘generatiesprong’ komt het vermogen van de grootouder dus geheel of deels aan de kleinkinderen toe en niet, zoals gebruikelijk, aan de kinderen. De wet maakt dit mogelijk.
Een generatiesprong heeft eveneens tot gevolg dat de fiscale druk van het successierecht wordt verminderd.
Wenst u meer informatie, aarzel dan niet om uw private banker te contacteren.

¹ In het Vlaams Gewest wordt de term schenkbelasting gebruikt, het Waals en Brussels Hoofdstedelijk Gewest gebruiken de term schenkingsrecht. In deze tekst wordt altijd de term schenkingsrecht gebruikt, ook voor de Vlaamse schenkbelasting.
² Voor meer informatie over schenkingen, zie ook onze brochure ‘Schenking’.

Blijf op de hoogte
Abonneer u op onze blog
Geïnteresseerd in het actuele financiële nieuws? Abonneer u op de blog en ontvang voortaan één keer per week de nieuwste artikels en inzichten van onze experts.
We respecteren uw privacy en we zorgen ervoor dat uw persoonsgegevens veilig zijn.
Deel het artikel
Nijverheidsstraat 44 - 1040 Brussel België
Gereglementeerd door de Belgische Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FSMA) en de Nationale Bank van België BTW BE 0403 212 172 RPR Brussel

Volg ons

Gereglementeerd door de Belgische Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FSMA) en de Nationale Bank van België BTW BE 0403 212 172 RPR Brussel